عبدالقیوم "احمدی"
امروزه شهرها بهعنوان محور اصلی زندگی اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی کشورها شناخته میشوند. با گسترش شهرنشینی و افزایش جمعیت درشهر، نیاز بهارتقا و نهادینهسازی فرهنگ شهروندی بیش از هر زمان دیگری احساس میگردد. شهر تنها مجموعهای از ساختمانها، جادهها و تأسیسات نیست؛ بلکه محیطی است که در آن انسانها با تعامل، همکاری و رعایت قوانین میتوانند فضایی قابل زیست و توسعه محور ایجاد کنند. در این میان، نقش نهادهای اجتماعی و دینی بهخصوص مساجد در ایجاد تحول فکری و رفتاری میان شهروندان، بسیار مهم و اثرگذار است. در همین راستا، ریاست نشرات و آگاهی عامه شاروالی کابل اخیراً برنامهای آگاهیدهی را از طریق منابر مساجد راهاندازی نمود که روز جمعه در مسجد جامع وزیر اکبرخان و مسجد جامع ابوذر غفاری در ساحه گذرگاه برگزار شد.
این اقدام نه تنها یک برنامه آگاهیدهی ساده، بلکه گام مؤثر در جهت استفاده از ظرفیت معنوی و اجتماعی مساجد برای توسعه فرهنگ شهری بهشمار می رود.
فـرهنگ شـهری مجمـوعهای از رفتارها، آگاهی و ارزشهایی است که شهروندان آن را در زندگی شهری رعایت میکنند. این فرهنگ شامل احترام بهقوانین شهری، محافظت از محیط زیست، استفاده درست از تأسیسات شهری، همکاری با نهادهای خدماتی، حفظ پاکیزگی، نظم و رعایت حقوق دیگران میباشد.
نبود این فرهنگ، هرگونه تلاش عمرانی و خدماتی را با مشکل جدی مواجه میسازد.
آموزش و آگاهیدهی بهمردم میتواند راهکار مؤثر در مدیریت بهتر شهر از جمله کاهش آلودگی هوا و آلودگی صوتی، کمبود منابع آب زیرزمینی، کاهش ازدحام سرکها، جلوگیری ازساخت و سازهای غیر معیاری و کاهش بینظمیهای دستفروشان و متخلفینی که باعث آزار و اذیت عابرین پیاده و بندش سرکها میشوند، باشد. زیرا تا زمانی که شهروندان خود را مسئول ندانند، هیچ برنامه توسعه شهری بهنتیجه مطلوب نخواهد رسید.
از اینکه مساجد، مرکز تجمع مردم بههدف عبادت، ترویج ارزشهای دینی و اجتماعی و تبادل افکاری که در آن شهروندان بهرعایت از اصول شهری و انسانی دعوت میشوند؛ محسوب میشوند، سخنان خطیبان در خطبههای نماز جمعه میتواند جهتدهندهای افکار عمومی باشد. در برنامه اخیر شاروالی کابل، خطیبان مساجد با ارائه توصیههای عملی و ساده، شهروندان را بهاهمیت و ارزشهای رعایت اصول شهری، نظافت و حفاظت از تأسیسات عامه شهری و پاک نگه داشتن هوای شهر تشویق کردند.
خطیبـان یـادآوری کردنـد که شـهروندان باید در استفاده از وسـایط نقلیه دقـت نموده همچنان از سوزاندن مواد آلاینده و بیکیفیت خودداری کنند.
از طریق منابر بهمردم توصیه شد تا برای هدایت آبهای باران و برف و تقویت منابع زیرزمینی، بهایجاد چاههای جذبی در ملکیتهای شخصی اقدام کنند؛ رعایت مراقبت از کانالهای آب، زبالهدانیها، جادهها و پارکها نه تنها وظیفه شاروالی بلکه مسئولیت مشترک شهروندان است.
خطیبان تأکید کردند که احترام و حمایت از کارمندان خدمات شهری، کمک بهاجرای برنامههای تنظیفی و جلوگیری از اقداماتی که با اصول شهری مغایرت داشته باشد میتواند زمینهساز ایجاد شهر آرام و منظم باشد. در یک کشور اسلامی تأثیر سخنان علما و خطیبان در ذهنیتسازی مردم بسیار عمیق و اثرگذار میباشد، علما با استفاده از آموزههای دینی میتوانند شهروندان را بهرعایت حقوق شهری تشویق کنند؛ چرا که حفظ پاکیزگی، احترام بهحقوق همسایه، جلوگیری از آسیبرسانی بهسلامت دیگران و تلاش برای آبادانی شهر، همه بخشی از تعالیم اسلامی محسوب میشود. شاروالی کابل با درک همین حقیقت، از علما و خطیبان مساجد تقاضا کرده است تا در سخنرانیهای خود، مردم را بههمکاری بیشتر در مدیریت بهتر امور شهری ترغیب نمایند.
ترویج فرهنگ شهری از طریق منابر، نه تنها هزینه کمتری دارد؛ بلکه مؤثرترین راه برای تغییر رفتار اجتماعی محسوب میشود.
اگر همکاری میان مردم و شاروالی بهصورت همهجانبه تحقق یابد، بسیاری از مشکلات شهری قابل حل خواهد بود. برای نمونه، با انداختن زباله در محلات مشخص میتوان از انسداد کانالهای آب و جاری شدن سیلابهای سطحی روی سرکها جلوگیری کرد. همچنین اگر مردم هنگام ساخت وساز اصول انجنیری و معیارهای شهری را رعایت کنند، از تخریب زیربناها و تخطی از نقشه شهری جلوگیری خواهد شد.
از سوی دیگر، شهروندان میتوانند با پرداخت بهموقع مالیات و صرف هزینه برای نگهداری فضاهای سبز، بهارتقای خدمات شهری کمک کنند. در واقع، فرهنگ شهری زمانی نهادینه خواهد شد که مردم نه تنها از شهر استفاده کنند، بلکه خود را شریک توسعه آن بدانند.
شهر سالم و منظم نتیجه برنامهریزی درست و مشارکت فعال مردم است.
ارتقای فرهنگ شهری مهمترین ابزار برای رسیدن بهاین هدف میباشد. استفاده از منابر مساجد برای ترویج آگاهیهای شهری، اقدام هوشمندانه از سوی شاروالی کابل است که میتواند تغییرات مثبت و پایدار در رفتار اجتماعی شهروندان بهوجود آورد.
در شرایطی که شهر کابل در مسیر توسعه و بازسازی قرار دارد، ضروری است تا همه اقشار جامعه مخصوصاً علما، معلمان، متنفذین محل و خانوادهها در ترویج فرهنگ شهرنشینی سهم بگیرند. هر شهروند با رعایت اصول شهری، احترام بهقوانین و همکاری با نهادهای خدماترسان میتواند یک گام در جهت ساختن شهری پاک و آرام بردارد. بهبیان دیگر، شهر خوب را تنها شاروالی نمیسازد؛ بلکه در کنار این نهاد خدماتی در ساختن و بازسازی شهر، شهروندان هم نیز سهم گسترده داشته و شهروند خوب زمانی پرورش مییابد که آگاهی، مسئولیت پذیری و اخلاق شهری در ذهن و رفتار او نهادینه شود؛ چه بهتر که این فرهنگ از خانهها و منابر مساجد آغاز گردد.