✍️محمدداود «مهاجر»
یکی از اساسیترین ارکـان شکلگیری یک جامعه آگاه، بافرهنگ و توسعهیافته نظام معارف و تعلیم و تربیت آن جامعه است. هیچ ملتی بدون نظام آموزشیِ درست و کارآمد به پیشرفت پایدار و امنیت سراسری دست نمییابد؛ زیرا نقطهٔ آغاز تربیت انسانها از مکتب و لیسه است و شخصیت فردی و اجتماعی شهروندان از همانجا شکل میگیرد. آیندۀ هر ملت، بازتاب کیفیت آموزش و تربیتی است که امروز به نسل نو ارائه میشود. افغانستان در چند دههٔ گذشته، جنگهای طولانی و تحمیلی، نا امنی و درگیریهای داخلی زیادی را تجربه کرده است. این وضعیت، علاوه بر خسارتهای انسانی و اقتصادی، آسیبهای جدی بر نظام معارف کشور نیز وارد کرده است. تخریب مکاتب، محدود شدن فعالیت مراکز آموزشی، مهاجرت گستردۀ خانوادهها و محرومیت شمار زیادی از کودکان و نوجوانان از آموزش، از پیامدهای تلخ این دوران بوده است. آثار این آسیبها هنوز در بخشهای مختلف جامعه قابل مشاهده است. ضعف در فرهنگ شهروندی، بیتوجهی به رعایت نظم شهری، رعایت نکردن قوانین ترافیکی، آسیب رساندن به تأسیسات و اموال عامه، کمرنگ بودن احساس مسئولیت اجتماعی و وطندوستی و برخی ناهنجاریهای دیگر، تنها بخشی از پیامدهایی است که ریشه در کمبود کیفیت آموزش و تربیت صحیح دارد.
جامعهای که شهروندان آن با ارزشهـایی چـون وطـندوسـتی، احـترام به حقوق دیـگران، حـفظ اموال عمومی، قانونمداری و مسئولیتپذیری آشنا باشد، مسـیر ترقی و پیشرفت را با سرعت بیشتری طی خواهد کرد.
این ارزشها بیش از هر جای دیگر، نه در محیط خانه بلکه در محیطهای تعلیمی و تربیتی شکل میگیرند و سپس در رفتار اجتماعی افراد جامعه نهادینه میشوند.
«قبل از توسعۀ واقعی جادهها، پلهـا، ساختمـانها و سـایر زیرساختها، مهمتر از آن، پرورش انسانهای آگاه، متعهد و قانونمدار است.» هر اندازه سطح آگاهی، دانش و کیفیت تعلیم و تربیت در جامعه ارتقا یابد، به همان اندازه نظم اجتماعی، رعایت حقوق دیگران، امنیت و حفظ اموال عامه نیز تقویت خواهد شد. از همینرو، توجه به کیفیت نظام معارف باید در اولویت برنامههای توسعهٔ کشور قرار گیرد. بهبود کیفیت تدریس، ارتقای ظرفیت معلمان، بازنگری در شیوههای تعلیمی، بروزرسانی نصاب درسی، توجه به بخش دینی علوم و رعایت اخلاق اسلامی در نصاب تعلیمی و فراهم ساختن محیط مناسب آموزشی، از مهمترین اقداماتی است که میتواند آیندۀ کشور را متحول سازد. اما با توجه به عقبماندگیهای ناشی از سالهای جنگ، گسترش برنامههای سوادآموزی در اوقات رسمی و غیررسمی یک ضرورت انکارناپذیر است. مبارزه با بیسوادی و سرمایهگذاری برای گسترش آن، زمینهساز ارتقای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی خواهد بود.
امروز بیش از هر زمان دیگر، افغانستان به یک نهضت فراگیر آموزشی نیاز دارد؛ نهضتی که در آن دولت، نهادهای آموزشی، رسانهها، خانوادهها و همه اقشار جامعه، تعلیم و تربیت را مسئولیت مشترک خود بدانند.
تنها از این راه میتوان نسلی آگاه، مسئول، قانونمدار و دلسوز برای کشور تربیت کرد.
امید است با تقویت نظام معارف و توجه جدی به کیفیت آموزش، افغانستان به کشوری آباد، آرام، پیشرفته و برخوردار از فرهنگی غنی و شهروندانی مسئول تبدیل شود؛ کشوری که آبادانی مادی و معنوی آن، الگویی برای دیگر ملتها باشد.
از مقالات پامیر هفتهنامه رسمی نشرات شاروالی