برگی از تاریخ

جلوه‌های ارغوان در کوهساران شهر کابل

✍🏻سید مقصود «هوفیانی»

شهر کابل در طول سده‌ها، مأمن و ملجأ شاهان و امپراتوران و یکی از شهرهای با اهمیت و پر آوازۀ منطقه بوده است. اما چه عواملی به این شهر کهن، شکوه و جلال بخشیده بود؟
در این زمینه می‌توان به دو عامل مهم اشاره کرد:
نخست، طبیعت و موقعیت جغرافیایی شهر؛
وجود کوه‌ها و تپه‌ها، چشمه‌ساران، دریای خروشانی که از بستر شهر می‌گذرد و آب‌وهوای نسبتاً معتدل و گوارا، از جمله ویژگی‌هایی بود که به کابل جلوه و زیبایی خاصی بخشیده بود.
دوم، پیوند و علاقۀ مردم با امور شهری؛
مردم کابل از دیرباز به مسایل شهری، به‌ویژه سرسبزی، آبادانی و پاسداری از دارایی‌های عامه، توجه و علاقه فراوان داشتند. این دو عامل مهم، در کنار هم، به این شهر تاریخی ویژگی‌های منحصربه‌فرد بخشیده بود.
کابل روزگار درازی را با شکوه، افتخار و اشتهار سپری کرد و زمانی از آن به‌عنوان یکی از سرآمدترین شهرهای منطقه یاد می‌شد؛ اما در چهار یا پنج دهۀ اخیر، بر اثر عوامل گوناگون، آسیب‌های فراوانی بر پیکر این شهر وارد شد و بخش‌هایی رنگ و رونق گذشته خود را از دست داد.
این پرسش نیز همواره مطرح بوده است که چرا ادارات و نهادهای مسئول، به‌ویژه در بیست سال اخیر جمهوریت، با وجود امکانات گستردۀ مالی و فرصت‌های فراوان کاری، نتوانستند با تطبیق مؤثر پلان‌های شهری، به خواست‌های مردم و نیازمندی‌های یک شهر مدرن و پیشرفته پاسخ مناسب بدهند.
در سال‌های اخیر، شاروالی کابل برای پاسخ‌گویی به نیازهای اساسی یک شهر پیشرفته و بهبود رفاه عامه، در پرتو پلان‌های شهری، نیازمندی‌ها را شناسایی کرده و با رعایت اصل انکشاف متوازن و استفادۀ مؤثر از امکانات موجود، وارد میدان عمل شده و در این مسیر گام‌های عملی برداشته است.
یکی از نیازهای بنیادی شهر و باشندگان کابل، احیای گنجینه‌های سرسبز این شهر است؛ زیرا شهری که روزگاری از رهگذر سرسبزی و شادابی به خود می‌بالید، نمی‌تواند بدون توجه به این میراث طبیعی، چهرۀ واقعی و تاریخی خود را باز یابد.
در همین راستا، کارهای متعددی انجام شده و دگرگونی‌ها و تغییرات قابل ملاحظه‌ای در بخش‌های مختلف شهر به چشم می‌خورد. این اقدامات تنها به بستر شهر محدود نمانده، بلکه دامنۀ کوه‌ها و تپه‌های کابل را نیز در بر گرفته است.
یکی از این اقدامات، کاشت تخم ارغوان و بلوط در دامنه‌های کوه آسمایی، شیر دروازه، تپه‌های قلعۀ مسلم و ساحات بند قرغه است؛ اقدامی که می‌تواند در احیای پوشش سبز و بازگرداندن بخشی از جلوه‌های طبیعی و تاریخی کابل نقش مهمی داشته باشد.
در میان این مکان‌ها، کوه خواجه صفا جایگاه ویژه‌ای دارد. این کوه یکی از تفریحگاه‌های مشهور و قدیمی شهر کابل به‌شمار می‌رود. دامنه‌های آن در گذشته مملو از درختان ارغوان بود و مردم برای میله و تفریح به این ساحات می‌آمدند. خانواده‌ها با تهیه و صرف غذاهای گوناگون و شیرچای، در زیر سایه‌های خنک و رنگین ارغوان می‌نشستند و از زیبایی‌های طبیعت لذت می‌بردند.
با دریغ، در طی چند دهه، دامنه‌های این کوه از درختان ارغوان تهی شد و بخش‌هایی از این ساحات نیز به منازل مسکونی مبدل گردید؛ در نتیجه، یکی از جلوه‌های زیبای طبیعی و خاطره‌انگیز کابل کم‌رنگ شد.
شاروالی کابل با هدف احیا و توسعۀ ساحات سبز، افزون بر غرس نهال‌های گوناگون، به پاشیدن و کاشت تخم ارغوان در کمربندهای سبز شهر کابل نیز اقدام کرده است؛ اقدامی که امید می‌رود زمینه‌ساز بازگشت تدریجی جلوه‌های ارغوان به کوه‌ها و تپه‌های این شهر شود و خاطرات زیبای گذشتۀ کوه خواجه صفا را بار دیگر در ذهن و چشم باشندگان کابل زنده سازد.
چنان‌که در بالا اشاره شد، مردم کابل در گذشته به امور شهری، به‌ویژه سرسبزی و آبادانی، علاقۀ وافر داشتند.
اکنون زمان آن فرارسیده است که این میراث گران‌بها را عمومیت بخشیده و هر یک از ما نقش فعال خویش را در پاسداری از طبیعت، سرسبزی و دارایی‌های عامه ایفا کنیم زیرا احیای سرسبزی شهر احیای بخشی از هویت تاریخی و طبیعی شهر نامیده می‌شود.