عصمت "شګیوال"
د سړکونو جوړونه او رغونه یوازې د تګ راتګ لپاره نه ده، بلکې دا د اقتصـاد پیاوړتیـا، د کرنیـزو محصولاتو لېږد، د سوداګرۍ د ودې او د ټولنیز یووالي یوه اساسي وسیله ده.
د سړکونو او لویو لارو جوړول د افغانستان د اقتصادي خپلواکۍ، د خلکو د ژوند د آسانتیا او د ټولنیز ثبات لپاره یو مهم ګام دی چې له دې سره نه یوازې د هېواد دننه تګ راتګ آسانه کېږي، بلکې د سیمې هېوادونو سره د سوداګریزو اړیکو د پراخېدو لپاره هم زمینه برابریږي.
سړکونه او ترانسپورت د هر هېواد د اقتصادي فعالیتونو د ملا تیر ګڼل کېږي. په نړیواله کچه د ترانزیت او ترانسپورت شبکې (ځمکنۍ، سمندري، هوایي او د ریل پټلۍ) د اقتصادي پرمختګ لپاره بنسټیز اهمیت لري.
افغانستان چې په وچه کې پروت هېواد دی، سمندر ته مستقیم لاسرسی نه لري، نو ځکه د سړکونو او ترانسپورت ښه سیستم زموږ د اقتصاد د ودې لپاره ځانګړی اهمیت لري.
پوښتنه دا ده چې آیا د سړکونو او ترانسپورتي سیستم غوره جوړښت، د اقتصاد په پیاوړتیا اغېز لري؟
د سړکونو اقتصادي ارزښت:
سړک نه یوازې د خلکو د ژوند آسانتیاوې زیاتوي، بلکې د سوداګرۍ، صنعت او کرنې په پرمختګ کې هم بنسټیز رول لوبوي.
د سړکونو په وسیله د هېوادونو تر منځ اړیکې ټینګېږي، سوداګري پراخېږي او بازارونو ته د کرنیزو محصولاتو لېږد اسانه کېږي.
ښه سړکونه د کرنیزو توکـو، صنعتي محصولاتو د لېږد لپاره حیاتي ارزښت لري.
کله چې د یو ولایت یا ولسوالۍ ترمنځ سړکونه معیاري وي، نو توکي په وخت بازار ته رسېږي، د ترانسپورت لګښتونه راټیټیږي او د خلکو عاید لوړيږي.
همدارنګـه د خلکو د تګ راتګ، سیاحت او د نویو بازارونو موندلو لپاره نوې لارې پرانیزي.
که په هېواد کې معیاري سړکونه جوړ شي، اقتصادي وده به رامنځته شي، د خلکو د ژوند کچه به لوړه شي، بزګران به وکولای شي خپل محصولات په وخت بازار ته ورسوي او سوداګر به د لوړو کرایو او د وخت د ضایع کېدو له ستونزو خلاصون ومومي.
په اقتصاد کې د معیاري ترانسپورتي سیستم رول:
غوره ترانسپورتي سیستم (موټر، بسونه، ریل پټلۍ او هوايي دهلیز) د سوداګرۍ د پراختیا تر ټولو مهم عناصر دی. دا سیستم د وخت سپما کوي، د سوداګرو ترمنځ اړیکې ټینګوي او د صادراتو او وارداتو د آسانتیا لامل ګرځي.
د افغانستان جغرافیایي موقعیت داسې دی چې، که غوره ترانسپورت ولري، د منځنۍ او جنوبي آسیا ترمنځ د ترانزیت یوه مهمه لاره ګرځېدلی شي.
د سړکونو او ترانسپورت د پرمختګ لپاره باید د حکومت ترڅنګ، خصوصي سکتور ته هم د پانګونې زمینه برابره شي.
د سړکونو بیارغونه، د ریل پټلۍ جوړول او د سیمه ییزو لارو نښلول کولای شي د هېواد اقتصاد ته نوې بڼه ورکړي. د ترانسپورتي زیربناوو پرمختګ کرنیز محصولات او سوداګریز توکي بازارونو ته په آسانه او ارزانه توګه رسېږي او د اقتصادي، ټولنیزو، فرهنګي او اداري فعالیتونو د پراختیا لپاره مهم بنسټ جوړوي.
کله چې خلک د ښارونو او کلیو ترمنځ په آسانه تګ راتګ وکړي، دا د ټولنیزې همغږۍ، امنیت او پرمختګ لپاره نوې دروازې پرانیزي.
ترانسپورت هغه پُل دی چې، د کرنیزو او سوداګریزو توکو د تبادلې لپاره آسانتیاوې برابروي او د ټولنې د ټولو برخو د اقتصادي یووالي لامل ګرځي.
د هندوستان د پرمختګ بېلګه:
په« ۱۹۹۹م » کال کې هندوستان د لویو لارو د جوړولو یوه ستره پروژه پیل کړه، څو د هېواد څلور مهم ښارونه لکه ډهلي، ممبي، چنای او کلکته یو له بل سره ونښلوي چې، دغو سړکونو د ترانسپورت، سوداګرۍ او سیاحت لپاره د هند اقتصاد ته نوی ژوند ورکړ. کله چې هندوستان خپل سړکونه او د ریل پټلۍ جوړې کړې، هېواد یو موټی شو، کورنۍ سوداګري فعاله شوه او اقتصاد یې پیاوړی شو.
هندوستان د همدې زیربناوو له امله نن ورځ د نړۍ څلورم لوی اقتصادي ځواک بلل کېږي. (به 2025 کال کې نړیوال بانک)
دا بېلګه په څرګند ډول ښيي چې، د معیاري سړکونو او پیاوړي ترانسپورت سیستم د یوه هېواد په اقتصادي پیاوړتیا څومره اغېز لري.
په پایله کې ویلای شو چې، د سړکونو او لویو لارو جوړول او رغول، د افغانستان د اقتصادي خپلواکۍ، د خلکو د ژوند د هوساینې او د ټولنیز ثبات لپاره یو بنسټیز ګام دی.
سړکونه یوازې د تګ راتګ لارې نه دي، بلکې د هېواد د اقتصادي ژوند رګونه دي او هر نوی سړک چې جوړېږي، د پرمختګ، سوداګرۍ او فرصتونو یوه نوې دروازه پرانیستل کېږي.
که افغانستان غواړي چې، اقتصادي ثبات ته ورسېږي، باید د سړکونو او ترانسپورت برخې ته جدي پاملرنه وکړي او ځانګړې بودجه ورته وټاکي، ځکه چې له غوره ترانسپورت پرته، اقتصادي وده ناشونې ده.